نکته‌ای کاربردی برای فهم حقایقی از قرآن کریم

قرآن کریم به زبان بشری نازل شده است، تا مردم بتوانند درباره آن تعقل و آن را درک کنند. زبان قرآن، زبان عربی مبین است و با قانونمندی‌های ویژه آن هماهنگی دارد. پس برای درک بهتر آن باید به ساختار زبان و قانونمندی آن توجه کرد. اضافه بر آن، قرآن در ساختار خود سبک و سیاق ویژه‌ای را به کار گرفته است.

11در سبک قرآن نکات و قانونمندی‌های خاصی دیده می‌شود که نوعاً با دقت و پیگیری مورد توجه قرار می‌گیرد و به تعبیری دیگر کشف می‌شود.

توجه به این نکات، پژوهشگر را در فهم دقیق‌تر از قرآن یاری می‌کند و چه بسا با توجه به یک نکته خاص در سبک تنظیم قرآن، معضلی تفسیری حل شود. این نکات در آموزش قرآن، خصوصاً در آموزش مفاهیم و تفسیر، می‌تواند به گونه‌ای مشخص روشنگر حقایقی از قرآن باشد.

در این باره، پاره‌ای نکات کاربرد بیش‌تری دارند. در ذیل به یکی از این نکات اشاره ای می کنیم:

نیابت «ال» از ضمیر مضاف الیه

در برخی عبارات مضاف الیه حذف می‌شود و به جای آن مضاف با «ال» می‌آید. بعضی کتاب‌های ادبی و علوم قرآنی مانند «الاتقان» به این قاعده اشاره کرده‌اند. از جمله گفته‌اند:

اجاز الکوفیون و بعض البصریین و کثیر من المتاخرین، نیابة «ال» عن ضمیر المضاف الیه و خرجّوا علی ذالک: «

وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَى» (1) و «مررت برجل حسن الوجه» و «ضرب زید الظهر و البطن».

یعنی: دانشمندان ادب در کوفه و برخی از دانشمندان بصره و بسیاری از صاحب‌نظران متأخر، روا دانسته‌اند که «ال» از ضمیر مضاف الیه نیابت کند و در این‌باره به موارد زیر استشهاد کرده‌اند:

الف) آیه 41 سوره نازعات که فرموده است:

«وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَى»

هرکس از وقوف در پیشگاه پروردگارش خائف باشد و نفس خود را از هوی باز دارد، بهشت جایگاه او خواهد بود.

در آیه فوق، «النفس» به جای «نفسه» و «الماوی» به جای «ماویه» آمده است.

ب) مررت برجل حسن الوجه. در این جا، «الوجه» به معنای «وجهه» است.

ج) ضرب زید الظهر و البطن. در این جا نیز منظور «ظهره» و «بطنه» است.

در قرآن کریم، قاعده فوق کاربرد بسیاری دارد که به مواردی از آن اشاره می‌کنیم:

عبارت «اولی الامر» به معنای «اولی الامره» است، چنان‌که «الرسول» هم به جای «رسوله» است: معنی آیه در مجموع چنین می‌شود: ای اهل ایمان، خدا را اطاعت کنید و رسول خدا را اطاعت کنید و آنان را که از خود شمایند و فرمان ولایت و حکومت از خدا (یا رسول خدا) گرفته‌اند، اطاعت کنید.

 

1. آیه مودت

«قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی (2)»:

ای پیامبر به مردم بگو، من در امر رسالت از شما اجری درخواست نمی‌کنم؛ جز مودت و محبت نسبت به نزدیکانم.

در عبارت فوق، «القربی» در حقیقت به جای «قربای» آمده است که «ی» حذف و در عوض «ال» اضافه شده است. از این‌رو در ترجمه آن، عبارت «نزدیکان من(3)» باید آورده شود، نه «نزدیکان». زیرا چنانچه آن را به طور مطلق «المودة فی القربی» ترجمه کرد که به معنای صله رحم تلقی شود، ارتباط روشنی با اجر رسالت نخواهد داشت.

2. آیه «اولی الامر»

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ ...»(4)

در این آیه شریفه، به صراحت خواسته شده است که اهل ایمان از سه کس اطاعت کنند؛ خدای رحمان، رسول الله و اولی الامر.

اطاعت از اولی الامر در ردیف اطاعت از خدا و رسول قرار گرفته است. بدون شک، قرآن کریم نخواسته است که مۆمنان از هر فرمانروایی، ولو فاسق، اطاعت کنند. در این صورت، با فرمان دیگر قرآن که فرموده، «وَ لَا تُطِیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِینَ»(5)، در تناقص خواهد بود.

واقعیت این است که در این جا قاعده ذکر شده جاری گشته و «ال» به جای مضاف الیه آمده و عبارت «اولی الامر» به معنای «اولی الامره» است، چنان‌که «الرسول» هم به جای «رسوله» است: معنی آیه در مجموع چنین می‌شود: ای اهل ایمان، خدا را اطاعت کنید و رسول خدا را اطاعت کنید و آنان را که از خود شمایند و فرمان ولایت و حکومت از خدا (یا رسول خدا) گرفته‌اند، اطاعت کنید. (6)

با توضیح فوق روشن می‌شود که فرمان اطاعت از «اولی الامر» اطلاق نخواهد داشت، بلکه مقید به تعیین وی از طرف خدای رحمان (بدون واسطه یا باواسطه) است که اولین مصداق آن وجود مقدس امیر المۆمنین (علیه السلام) و سپس امامان اهل بیت (علیهم السلام) خواهند بود.

312.gif. آیه تعلیم اسماء

«وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها»(7)

در عبارت فوق، منظور از «الاسماء» نمی‌تواند نام‌های همه موجودات باشد، زیرا:

الف) در عبارت بعدی آمده است:

«ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ»

پس آنچه به ملائکه عرضه شده است، صاحبان اسم‌ها هستند نه خود نام‌ها. اگر منظور نام‌ها می‌بود باید یا ضمیر «ها» می‌آمد و گفته می‌شد:

«ثم عرضها»

همچنین به ملائکة خطاب فرموده است که:

«أَنْبِئُونِی بأَسْماءِ هۆُلاءِ»

یعنی نام‌های این گروه را برای من بازگو کنید، و نفرموده:

«انبئونی بهولاء الاسماء»

بنابراین جمعی مورد نظر هستند که خداوند نام‌های آن‌ها را به آدم (علیه السلام) آموخته است.

جلال الدین سیوطی در این‌باره چنین آورده است: و اجاز الزمخشری نیابتها عن الظاهر ایضا و خرج علیه

«وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها»

فان الاصل اسماء المسمیّات (8):

و زمخشری، افزون بر نیابت «ال» از ضمیر مضاف الیه، جایز دانسته است که «ال» از اسم ظاهر هم نیابت کند و بر این مطلب عبارت قرآنی «و علم آدم الاسماء کلها» را شاهد آورده است. زیرا در اصل عبارت «الاسماء» به معنای «اسماء المسمیّات» است.

ب) از به کار رفتن ضمیر «هم» و اسم اشاره «هولاء» استفاده می‌شود که جمع مورد نظر ذی شعور هستند، نه هر نوع موجودی.

با توجه به موارد گفته شده، روشن می‌شود که در عبارت فوق «ال» در الاسماء به جای مضاف الیه است. بنابراین معنای عبارت چنین می‌شود: خداوند نام‌های عده‌ای مورد نظر را به آدم آموخت. در روایات اهل بیت (علیهم السلام) نیز این نکته مورد توجه قرار گرفته است، چنان‌که در روایت زیر مشاهده می‌شود:

...عن الصادق علیه السلام:

ان الله تبارک و تعالی، علم آدم (علیه السلام) اسماء حجج الله کلها ثم عرضهم و هم ارواح علی الملائکة کلها فقال انبئونی باسماء هولاء ان کنتم صادقین... (9)

عبارت «الحمد» را به معنای تمام حمد و ستایش معنی کرده‌اند، اما ممکن است به معنای دیگری نیز به کار رود و آن این‌که، «ال» در آن به جای مضاف الیه «نا» باشد. در این صورت، معنی چنین می‌شود: حمد و ستایش‌ها ویژه خداوندی است که پروردگار جهانیان است.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

خدای تبارک و تعالی نام‌های حجت‌های الهی را تماما به آدم (علیه السلام) آموخت. سپس همه آن‌ها را که ارواحی بودند، بر ملائکه عرضه کرد و به آن‌ها فرمود: اگر راست می‌گویید نام این گروه را برای من بازگو کنید...با توجه به آنچه گفته شد، چه بسا رمزی که فرشتگان از آن بی‌خبر بودند. حضور این اولیای الهی در این نسل بشری، به عنوان معلمان و مربیان جمع باشد.

 

4. سوره حمد

عبارت «الحمد» را به معنای تمام حمد و ستایش معنی کرده‌اند، اما ممکن است به معنای دیگری نیز به کار رود و آن این‌که، «ال» در آن به جای مضاف الیه «نا» باشد. در این صورت، معنی چنین می‌شود: حمد و ستایش‌ها ویژه خداوندی است که پروردگار جهانیان است. (10)

با توجه به این که سوره حمد برای نیایش و نماز است، این معنا مناسبت روشنی خواهد داشت.

5. آیه روح

وَ یَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى وَ ما أُوتیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلیلاً (11)

از تو درباره روح می‌پرسند، بگو: روح از (عالم) امر پروردگار من است و به شما از این دانش جز اندکی داده نشده است. (12)

احتمال دارد که در آیه فوق، «ال» در عبارت «العلم» به جای مضاف الیه و من العلم به معنای «من علمه» باشد. در این صورت، منظور مطلق علم بشر نخواهد بود، بلکه از علم مربوط به روح که گویا منظور روح القدس است، سخن رفته است. (13)

کافی است در «ال» های به کار رفته در قرآن کریم، تأمل فرمایید تا از این گونه موارد فراوان بیابید.


بستن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

نتایج نهایی لیگ بازی های فکری

مطالب محبوب (پربازدید) بخش دین و زندگی

نکته‌ای کاربردی برای فهم حقایقی از قرآن کریم

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 قرآن کریم به زبان بشری نازل شده است، تا مردم بتوانند درباره آن تعقل و آن را درک کنند. زبان قرآن، زبان عربی مبین است و با قانونمندی‌های ویژه آن هماهنگی دارد. پس برای درک بهتر آن باید به...


ادامه مطلب...

راههای مراقبت از جان!

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 اگر آدمی ارزش جان خود را بداند هرگز آن را به زشتی نمی آلاید و به شیطان اجازه نزدیک شدن به خود را نمی دهد ، چه رسد به اینکه خود راه تباهی را با گام های خویش طی کند. قرآن کریم ارزش و بهای...


ادامه مطلب...

برکات و شأن دعای جوشن کبیر

IMAGE

چهارشنبه, 25 تیر 1393 دعای جوشن کبیر ماه رمضانخداي تعالي در آسمان چهارم خانه‏اي بنا کرده که نامش بیت المعمور است؛ به آن خانه در هر روزي هفتاد هزار فرشته داخل مي‏شوند و از آن بیرون مي‏روند و دیگر به سوي...


ادامه مطلب...

حفظ قرآن توفیقات زیادی نصیبم کرده است

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 علی امینی با 10 سال سن هم‌اکنون کل قرآن کریم را حفظ است و عامل موفقیت خود را توکل به خداوند و تشویق پدر و مادرش می‌داند. علی امینی، حافظ کل قرآن کریم که 10 سال بیشتر ندارد ساکن شهر قم...


ادامه مطلب...

داستان مغروری که به آینه نگاه می کند

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 ما مثل بچه‌هایی که می‌خواهند خدا را در برگ گل‌ها و بال پروانه‌ها و حرکت سریع سنجاقک‌ها غافلگیر کنند، می‌خواهیم با اینها خدا را ببینیم. ما اینها را شهید و گواه خدا می‌گیریم، در...


ادامه مطلب...

سه چیز هلاک‌کننده است !!

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 هلاک‌کننده‌ها عبارتند از: 1- بخلی که در وجود شخص باشد و آن را اطاعت کند، یعنی ظاهر کند. 2- میل و خواهش نفسانی که از آن پیروی شود. 3- و اینکه شخص خودپسند باشد و خود را بزرگ شمارد.


ادامه مطلب...

مشخصات افراد صبور از دیدگاه قرآن

IMAGE

دوشنبه, 26 اسفند 1392 صبر در آیات و روایات اسلام از چنان جایگاهی برخوردار است که آن را در کنار عقل توصیف کرده‌اند، به گونه ای که پیامبر(ص) صبر را اولین ثمره عقل خوانده و قرآن، بر ارزشمندی صبر به واسطه کسب...


ادامه مطلب...

راهی برای دوری از گناهان حتمی!

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 برای دوری از گناهان حتمی، باید از گناهان احتمالی اجتناب کنیم. (بنابراین از آنجایی که برخی گمان‌ها گناه است، باید از بسیاری گمان‌ها، دوری کنیم.) «اجتنبوا كثیراً... انّ بعض الظن اثم»...


ادامه مطلب...

آیا خواندن ترجمه‌ی قرآن، کافی است؟

IMAGE

دوشنبه, 25 فروردين 1393 شاید به ذهن بیاید که ما وقتی فارسی ‌زبانیم ، چه لزومی دارد که قرآن‌ کریم را به زبان عربی بخوانیم؟ با وجود ترجمه‌های زیادی که بر این کتاب آسمانی شده آیا بهتر نیست که یکی از ترجمه‌ها...


ادامه مطلب...

امامت

IMAGE

سه شنبه, 07 دی 1395     امامت مهم‌ترین اصل اعتقادی مذهب تشیع است. امامت در لغت به معنای دوستی، یاری دادن، به دست گرفتن کاری، فرماندهی داشتن و . . . است و در اصطلاح، یک منصب الهی و خدادادی است که شامل...


ادامه مطلب...

تصویر شما در آینه های موج دار چگونه است؟

IMAGE

شنبه, 18 دی 1395 اگر چهره یوسف را هم داشته باشی، وقتی کنار آب حوض یا استخر لرزان و مرتعش می ایستی و به عکس خود که در آب افتاده نگاه می کنی می بینی که از چهره ات یک کاریکاتور زشت ساخته شده است.آینه های...


ادامه مطلب...

خورشید تابان ری!

IMAGE

سه شنبه, 14 دی 1395 چهارم ربیع الثانی سالروز تولد محدث والا مقام و امام زاده ی لازم التکریم حضرت عبدالعظیم حسنی (علیه السلام) بهانه ای شد تا جان را به ذکر این دوست واقعی اهل بیت علیهم السلام جلایی دهیم....


ادامه مطلب...

برگزیده و برتر

IMAGE

شنبه, 20 آذر 1395  برگزیده و برتر زندگی > مهارت‌ها - همشهری دو - حجت الاسلام مجتبى علی‌نژاد:برای چگونه زیستن از ابتدای تاریخ روش‌ها و مکاتب گوناگونی از جانب افراد مختلفی عرضه شده است، از مکاتب...


ادامه مطلب...

تعداد اسماء خدا در قرآن

IMAGE

شنبه, 11 دی 1395 بنا بر نظر مرحوم علامه طباطبایی(ره) در تفسیر قیم المیزان،اسماء الهی که در قرآن آمده، 127 اسم است. اما تعداد این اسماء در متون روایی مکتوب، برابر است با عدد 99. آیا این اسم‌ها توقیفی است؟...


ادامه مطلب...

مسیحِ مسیحی یا مسیحِ اسلامی؟

IMAGE

شنبه, 25 دی 1395 حضرت مسیح(ع) نزد مسلمانان مورد تکریم بوده و جزو پیامبرانی هستند که شریعت جدید و کتاب جدیدی آوردند. البته کتابی که امروزه در دست ما هست همان مطالبی که به حضرت عیسی(ع) وحی می شد نیست....


ادامه مطلب...

توصیه های معنوی و قرآنی برای شب یلدا !

IMAGE

سه شنبه, 30 آذر 1395   هنگام شب یلدا، جوانان پای صحبت ها و قصه های بزرگسالان می نشینند و از لابه لای داستان ها و قصه هایی که از زبان این گنج های زندگی می شنوند، عبرت ها و درس های بی شماری برای خود می...


ادامه مطلب...

برکات ماه رجب را غنیمت بدانیم

IMAGE

یکشنبه, 20 فروردين 1396       برخی از ماه ها به جهت اتفاقات و حوادث پربرکتی که در آن ها رخ داده است از ارزش و اهمیت بسیار و چه بسا فوق العاده ای برخوردار می باشند که از جمله این ماه ها می توان به ماه رجب...


ادامه مطلب...

منو مکعب

کتاب های مکعب

حضرت مهدی (علیه السلام) ما أرْغَمُ أنْفُ الشَيْطانَ بِشَىءٍ مِثْلَ الصَّلاةِ، فَصَلِّها وَ أرْ غَمْ أنْفَ الشَّيْطانَ؛ با هيچ چيز مثل نماز، بينى شيطان به خاك ماليده نمى شود پس نماز را به پادار و بينى شيطان را به خاك بمال. بحارالانوار، ج 53، ص 182

اوقات شرعی

حاضرین در سایت

ما 66 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

ورود به سایت

تصویر تصادفی

22.jpg